Van anti-azc-sticker naar extremisme? Onderzoek legt opmerkelijke verbanden bloot
Wie online op zoek gaat naar een Nederlandse vlag, een sticker tegen een asielzoekerscentrum of andere protestmaterialen, komt al snel terecht bij een aantal webwinkels die zich richten op tegenstanders van asielopvang. Op zichzelf is daar niets bijzonders aan. Mensen hebben immers het recht om hun mening te uiten, ook als die kritisch is over het asielbeleid.
Uit onderzoek van Nieuwsuur blijkt echter dat veel van deze webwinkels niet alleen protestmateriaal verkopen, maar ook producten en boodschappen verspreiden die veel verder gaan.
Meer dan alleen protest tegen een AZC
Nieuwsuur onderzocht zeven Nederlandse webshops die populair zijn binnen de anti-azc-beweging. In zes daarvan werden naast proteststickers ook producten aangetroffen die verwijzen naar begrippen als “remigratie”, de omstreden prinsenvlag of slogans die door extreemrechtse groepen worden gebruikt.
De term remigratie klinkt op het eerste gezicht onschuldig, maar wordt door veel extreemrechtse organisaties gebruikt als verzamelnaam voor het massaal verwijderen of deporteren van mensen met een migratieachtergrond uit Europa.
Sommige webshops verkochten daarnaast producten met teksten als “White Lives Matter” of slogans die verwijzen naar het idee dat de witte bevolking zou worden vervangen door migranten. Dat gedachtegoed staat bekend als de zogenaamde “omvolkingstheorie”, een complottheorie die ook binnen extreemrechtse kringen internationaal populair is.
Sociale media als versterker
De webwinkels beperken zich niet tot de verkoop van stickers en vlaggen. Via Instagram en andere sociale media delen sommige accounts ook berichten van extreemrechtse organisaties uit binnen- en buitenland.Zo werden video’s gedeeld van bijeenkomsten rond remigratie, protesten bij azc’s en zelfs materiaal van groeperingen die bekendstaan om hun extreemrechtse of neonazistische gedachtegoed.
Volgens onderzoekers ontstaat daardoor een glijdende schaal. Mensen die beginnen met het volgen van een account vanwege een Nederlandse vlag of een proteststicker, komen geleidelijk in aanraking met steeds radicalere boodschappen.
Normalisering van extreme ideeën
Criminologen en veiligheidsdiensten waarschuwen al langer voor dit proces. Niet omdat iedereen die een vlag koopt automatisch extremist zou zijn, maar omdat extreme denkbeelden steeds vaker worden verpakt in iets wat op het eerste gezicht onschuldig lijkt. Een sticker, een vlag of een slogan kan daardoor dienen als opstap naar een wereld waarin begrippen als etnische zuiverheid, remigratie of een “blank Nederland” steeds normaler worden gevonden.
De AIVD waarschuwt in verschillende jaarverslagen voor deze ontwikkeling. Volgens de inlichtingendienst presenteren sommige groepen hun ideeën bewust in een mildere vorm om ze maatschappelijk acceptabeler te maken, terwijl achter die boodschap veel radicalere doelstellingen schuilgaan.
Kritiek op asielbeleid is niet hetzelfde als extremisme
Het is belangrijk om daarbij onderscheid te maken. Kritiek hebben op asielopvang, migratiebeleid of de locatie van een azc maakt iemand niet automatisch extreemrechts. In een democratie moet daar ruimte voor zijn. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat sommige organisaties en webwinkels proberen die onvrede te gebruiken als toegangspoort voor bredere ideologische boodschappen. Wie zich daarin verdiept, ontdekt dat achter een deel van de protestsymbolen een wereld schuilgaat die veel verder gaat dan alleen kritiek op een asielzoekerscentrum.
Juist daarom is het verstandig om niet alleen te kijken naar wat er op een sticker staat, maar ook naar wie hem verkoopt, welke andere producten worden aangeboden en welke boodschappen er via dezelfde kanalen worden verspreid.
Want soms blijkt een proteststicker niet alleen een proteststicker te zijn.