‘Blanke mannen vooraan’: dezelfde woorden omgedraaid, maar niet dezelfde boodschap
Een extreemrechtse demonstratie op het Malieveld in Den Haag is zaterdagmiddag uit de hand gelopen. Enkele honderden mensen waren daar bijeengekomen voor het protest van Wij Zijn Het Volk, dat zich onder meer richtte tegen immigratie en het kabinetsbeleid.
Tijdens de demonstratie waren Prinsenvlaggen, White Pride-vlaggen en spandoeken met racistische teksten te zien. Ook werd de leus “witte mannen vooraan” geroepen en liep een deel van de demonstranten met een spandoek met de tekst “Blanke mannen vooraan”. Daarnaast werden onder meer “AZC weg ermee” en leuzen tegen homo’s geroepen.
De situatie escaleerde toen demonstranten de confrontatie met de politie zochten. Er werd vuurwerk gegooid en later ook met onder meer stokken en rookbommen. De geplande mars door Den Haag werd verboden. Toen de ongeregeldheden doorgingen, zette de ME een waterwerper in en werd uiteindelijk de hele demonstratie ontbonden. Voor een deel van Den Haag werd een noodbevel afgekondigd en een onbekend aantal mensen werd aangehouden.
“Blanke mannen vooraan”
Het spandoek “Blanke mannen vooraan” lijkt een duidelijke omkering van de veelbesproken uitspraak van zangeres Sophie Straat: “Alle witte mannen naar achteren.” Op het eerste gezicht kun je dan gemakkelijk zeggen: als het één racistisch is, moet het andere dat toch ook zijn?
Maar daarmee verdwijnt een belangrijk onderdeel uit beeld: de context.
Straat deed haar uitspraak tijdens een optreden, toen ze vrouwen, queerpersonen en mensen van kleur uitnodigde om vooraan mee te doen aan een moshpit. Witte mannen vroeg ze daarvoor naar achteren te stappen. Haar bedoeling was volgens haar niet om witte mannen weg te sturen of minderwaardig te verklaren, maar om groepen die volgens haar minder gemakkelijk een plek vooraan innemen tijdelijk meer ruimte te geven.
Ook het Openbaar Ministerie heeft die context meegewogen nadat aangifte tegen Straat was gedaan. Het OM concludeerde dat haar uitspraak niet moest worden gezien als een bevel aan witte mannen om te vertrekken vanwege vermeende negatieve eigenschappen van die groep en zag geen strafbare aanzet tot haat, discriminatie of geweld.
Daarmee hoef je de uitspraak van Straat overigens niet verstandig of verbindend te vinden. Je kunt prima vinden dat mensen op huidskleur aanspreken onnodig polariserend is. Maar dat maakt beide situaties nog niet inhoudelijk hetzelfde.
“Blanke mannen vooraan” werd vandaag meegedragen tijdens een demonstratie waar óók “White Lives Matter”-uitingen, White Pride-vlaggen, neonazistische symboliek en een boodschap als “Nederland is voor de Nederlanders” te zien waren. Volgens verslaggevers werd bovendien een Hitlergroet gebracht.
Daar zit het wezenlijke verschil. Bij Sophie Straat betekende “naar achteren”: maak op deze plek even ruimte voor anderen. Binnen de context van deze demonstratie krijgt “blanke mannen vooraan” juist de betekenis van het centraal stellen van een etnisch gedefinieerde groep.
De woorden zijn dus handig gespiegeld. De context en de boodschap erachter zijn dat niet.
=====
N.b.: ai-afbeelding van het originele spandoek ter illustratie.